Geschiedenis
Geschiedenis van Kijkduin
Een zelfstandige gemeente, een oorlogssloop, een modernistisch experiment, en een nog altijd niet afgeronde verbouwing. Ongeveer in die volgorde.
- Kijkduin maakte van 1811 tot 1923 deel uit van de zelfstandige gemeente Loosduinen.
- Rond 1900 was Kijkduin niet veel kleiner dan Scheveningen; de groei die daarna volgde, gebeurde daar, niet hier.
- De Atlantikwall in de Tweede Wereldoorlog sloopte ongeveer de helft van Kijkduins bebouwing.
- Nieuw Kijkduin, de huidige verbouwing van het boulevardgebied, is medio 2026 grotendeels klaar.
Wat betekent de naam Kijkduin eigenlijk?
Kijkduin betekent letterlijk "kijk-duin": een algemene Nederlandse aanduiding voor een uitkijk- of observatiepunt op een duin, een naam die met meerdere andere plekken wordt gedeeld en niet uitsluitend bij deze plaats hoort. Meerdere andere locaties aan de Nederlandse kust dragen dezelfde naam, onder meer bij Renesse, Den Helder en Huisduinen, waar in 1673 de zeeslag bij Kijkduin werd uitgevochten. Den Haag zelf heeft ooit een tweede Kijkduin gehad, op de plek van de huidige Frederikkazerne bij het Hubertuspark.
Kijkduin heeft ook een officieus wapen van onduidelijke herkomst: drie duinen met daarboven de kop van de Haagse ooievaar die uitkijkt.
Wanneer maakte Kijkduin deel uit van een zelfstandige gemeente?
Van 1811 tot 1923 maakte Kijkduin deel uit van de zelfstandige gemeente Loosduinen. In 1923 werd Loosduinen vrijwillig door Den Haag geannexeerd, dat ruimte nodig had voor woningbouw. Die annexatie is het administratieve startpunt voor de ontwikkeling van Kijkduin als onderdeel van de stad, in plaats van een apart dorp.
Loosduinen had al vóór de annexatie ambities voor Kijkduin: de gemeente wilde het als badplaats ontwikkelen met Scheveningen als voorbeeld, met een badhuis en aandringen op een tramverbinding. Het is de moeite waard te bedenken dat Kijkduin rond 1900 niet veel kleiner was dan Scheveningen; de explosieve groei die Scheveningen daarna doormaakte, is hier eenvoudigweg nooit gebeurd, en dat is de echte reden waarom de twee badplaatsen vandaag zo verschillend aanvoelen.
Hoe werd Kijkduin voor het eerst bereikbaar per openbaar vervoer?
In 1888 reed de WSM met een stoomtram tussen Loosduinen en Kijkduin, alleen in de zomermaanden. De Tramstraat in Loosduinen herinnert daar nog aan; de zijlijn werd in 1928 opgeheven. Plannen voor een elektrische tram of een RandstadRail-verbinding naar Kijkduin zijn sindsdien herhaaldelijk teruggekomen, maar nooit uitgevoerd.
| Lijn | Geschiedenis |
|---|---|
| Lijn 4 → M → 24 | De tweede HTM-stadsbuslijn van Den Haag, geopend in 1925 naar Kijkduin als lijn 4; in 1927 omgedoopt tot lijn M, in 1955 tot lijn 24 |
| Lijn 23 | Rijdt sinds 1971 naar Kijkduin; sinds 2019 alleen in de zomer |
| Lijn 26 | Rijdt sinds halverwege de jaren negentig naar Kijkduin, aanvankelijk alleen in de zomer |
Wat deed de Tweede Wereldoorlog met Kijkduin?
De aanleg van de Atlantikwall, het Duitse kustverdedigingssysteem, leidde tot de sloop van ongeveer de helft van Kijkduins bebouwing, waaronder een groot deel van villapark Meer en Bosch. Vanaf 1944 werden vanaf het nabijgelegen Landgoed Ockenburgh V2-raketten op Londen afgeschoten. Na de oorlog resteerden slechts enkele strandtenten en een Indisch restaurant.
Het volledige verhaal, inclusief de nog intacte Widerstandsnest 67-bunker, staat op de pagina Atlantikwall-bunkers.
Wie ontwierp Kijkduins vroege moderne villa's?
In 1923, vóór de oorlogsverwoesting, waren de eerste nieuwe huizen in Kijkduin moderne villa's, ontworpen door Jan Duiker en Bernard Bijvoet, gebouwd door aannemer Joh. D. van der Houwen en beïnvloed door de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. Duiker is een toonaangevende figuur van Het Nieuwe Bouwen, de Nederlandse modernistische stroming: een architectuurverhaal dat de meeste bezoekers nooit met een badplaats associëren.
Meer hierover op de pagina villa's van Duiker.
Hoe werd Kijkduin na de oorlog wederopgebouwd?
De wederopbouw verliep traag en werd door meer dan alleen de oorlog bepaald: de stormvloed van 1953 vertraagde de kustversterking, die pas in 1968 werd voltooid. In dat jaar werd de Machiel Vrijenhoeklaan doorgetrokken tot aan de camping en werden aan weerszijden grote parkeerterreinen aangelegd. De bebouwing die daaruit voortkwam, volgde een plan dat in 1962 werd aangepast door Frits van der Sluijs, architect en directeur van de Haagse gemeentelijke Dienst voor de Stadsontwikkeling.
Veertien houten "Oostenrijkse woningen", gebouwd kort na de oorlog, staan uit deze periode nog altijd in Kijkduin. In 2004 werd een van de uitkijktorens van de wijk (oorspronkelijk een lichtopstand) per helikopter naar Hoek van Holland verplaatst, omdat de gemeente Den Haag het noodzakelijke onderhoud niet kon bekostigen.
Hoe begon de herontwikkeling van Nieuw Kijkduin?
Nieuw Kijkduin is de herontwikkeling van Kijkduins oude, lage boulevardbebouwing tot ongeveer twaalf appartementengebouwen van vijf tot tien verdiepingen met winkels, horeca en woningen, gecoördineerd door de gemeente Den Haag. Een concept-masterplan werd in 2009 gepresenteerd, met gedetailleerde plannen gepubliceerd in 2017; de oorspronkelijke verwachting was voltooiing rond 2023. Voor de actuele status van het project, zie de aparte pagina Nieuw Kijkduin (Engels).
Nog een lichtere anekdote?
In augustus 2016 werd Kijkduin informeel uitgeroepen tot "Pokémon-hoofdstad" van Nederland, nadat de wijk overspoeld raakte door Pokémon Go-spelers; korte tijd stond er een Pokémon-thema-paal op het strand. De gemeente was eerst enthousiast, maar kwam daar door de overlast op terug. Blijvender: Kijkduin herbergt ook de campus van de International School of The Hague, onderdeel van Stichting Het Rijnlands Lyceum: relevant als je overweegt om met kinderen te verhuizen in plaats van alleen een dagje te komen.
Laatst bijgewerkt: 11 augustus 2026 · Bronnen (Engels)